قهرمان ميرزا عين السلطنه

7

روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى )

پيش‌سخن ناصر الدين شاه قاجار به دو برادرش عباس ميرزا ملك‌آرا و عبد الصمد ميرزا عز الدوله چندان التفاتى نداشت . برادرزاده‌ها هم بطريق اولى از اين بىلطفى بىبهره نبودند . اگر گاهى به آنها اظهار خصوصيتى مىكرد ظاهرى بود . نه‌تنها كارى را درخور معلومات و استعداد و شئونات به آنها رجوع نكرد بلكه در همان مشاغل كوچك هم از دادن حقوق مكفى براى امرار معاش خوددارى داشت . كمااينكه قهرمان ميرزا صاحب خاطرات ، فرزند عز الدوله ، با داشتن درجهء سرتيپ دومى توپخانه جيره و مواجبى نداشت و پس از يك سال به زحمت براى او مختصر حقوقى تعيين كردند . او همواره با كمك مالى پدر و مادر زندگانى را مىگذراند . مرحوم قهرمان ميرزا سالور آجودان حضور ( عين السلطنه ) پدر نگارندهء اين سطور در طول عمر هفتاد و چند سالهء خود هرگز مصدر شغلى كه درخور نوشتن باشد ، نبود . لكن چون از شاهزادگان درجهء اول به‌شمار مىرفت و در دربار رفت‌وآمد داشت و با رجال و اعيان معاشر بود شرح زندگانى او روشنگر حوادث و دقايق تاريخى تواند بود كه هماره ناظر و تماشاچى بسيارى از جريانها بوده است . مرحوم پدرم از طفوليت خاطرات ايام را روزبه‌روز برشتهء تحرير درآورده و بعضى از صحنه‌ها و رويدادها را كه خود حضور داشته چنان روشن تشريح كرده است كه خواندن آن صرف‌نظر از كسب اطلاعات تاريخى و اجتماعى زمان دلپذير و سرگرم‌كننده است . توضيح بيشتر دربارهء محاسن اين يادداشت‌ها را با آنچه دانشمند محترم جناب آقاى ايرج افشار نوشته ضرورى ندانست و خوانندهء عزيز پس از مطالعه خود قضاوت خواهد كرد كه اين خاطرات در نوع خود كم‌نظير و قابل‌تحسين و تمجيد است و نويسنده آن توانسته است صحنه‌هاى وقايع را بنحو بايسته وصف و بيان كند . * * * قهرمان ميرزا دومين فرزند ذكور شاهزاده عبد الصمد ميرزا عز الدوله فرزند محمد شاه قاجار و مادرش تاج ماه خانم صبيهء شاهزاده عليقلى ميرزا اعتضاد السلطنه فرزند فتحعلى شاه قاجار در تاريخ يكشنبه اول بهمن‌ماه 1250 هجرى شمسى مطابق با دهم ذيقعده 1288 هجرى قمرى قدم به عرصه وجود گذاشت . در ايام كودكى برسم عهد قديم علوم متداول را در منزل نزد معلمين خصوصى آموخت و چون بسن رشد رسيد كوشش پدر در اعزام او براى ادامهء تحصيل به اروپا به جائى نرسيد و مورد موافقت ناصر الدين شاه قرار نگرفت . او همواره از اين‌كه نتوانست تحصيلات خود را بنحو شايسته‌اى ادامه بدهد متأسف بود ولى زبان انگليسى را به خوبى فراگرفت و به آسانى تكلم ميكرد و از كتب و مجلات استفاده مىكرد .